ZESPOŁY NAUCZYCIELSKIE

 W  GIMNAZJALNYCH  KLASACH  INTEGRACYJNYCH

 

 

 

 

  Dzisiejsza szkoła jest miejscem pierwszych poważnych działań młodego człowieka. Jest miejscem, gdzie zdobywa on wiedzę, nabywa nowe umiejętności, uczy się podejmowania decyzji, kształtuje charakter, rozwija kontakty społeczne. Od bagażu doświadczeń, jakie stąd wyniesie, zależy

w dużym stopniu jego postawa życiowa, sukces w dalszej edukacji i przyszłej pracy zawodowej. Szkoła jest tym miejscem, gdzie obok dotychczasowych oddziaływań rodziców pojawiają się wiele odtąd znaczące w życiu młodego człowieka oddziaływania nauczyciela.

  To właśnie tu ścierają się interesy trzech podmiotów: uczniów, rodziców i nauczycieli. Jeśli są wspólne – wróży to sukces, jeśli nie zostaną właściwie rozpoznane i nie spotkają się ze wspólnymi działaniami – nikt nie zostanie usatysfakcjonowany.

  Rodzic powierzając swoje dziecko opiece nauczycieli chce mieć nadzieję i przekonanie, że rozwinie ono swój potencjał, poszerzy zainteresowania, nauczy się sprawnie działać i myśleć, pracować w grupie.

  Uczniowie mogą odnieść sukces w szkole i mają na to dużą szansę, jeżeli trafią  na nauczycieli, którzy będą chcieli wspólnie działać, wzajemnie się wspierać, wiedzieć jak najwięcej o swoich uczniach, tworzyć kadrę zgodną, mającą wspólne cele.

 

 

I.       ZAŁOŻENIA DZIAŁALNOŚCI ZESPOŁÓW NAUCZYCIELSKICH

 

 

  Obowiązujące w naszym kraju prawo oświatowe wprowadza zapisy obligujące nauczycieli szkół do pracy zespołowej.

 

Rozporządzenie MEN z dnia 21 maja 2001 roku w sprawie ramowych statutów  publicznego przedszkola oraz publicznych szkół mówi:           

 

§  16.1. Nauczyciele prowadzący zajęcia w danym oddziale tworzą zespół, którego zadaniem jest w szczególności ustalenie zestawu programów nauczania dla danego oddziału oraz jego modyfikowanie w miarę potrzeb.

 

2. Dyrektor gimnazjum może tworzyć zespoły wychowawcze, zespoły przedmiotowe lub inne zespoły problemowo – zadaniowe. Pracą zespołu kieruje przewodniczący powoływany przez dyrektora gimnazjum, na wniosek zespołu.

 

 

Obowiązkiem nauczycieli jest praca w zespole klasowym. Dyrektor powołuje przewodniczącego zespołu i dba, aby była to osoba, która pokieruje jego pracą w sposób  jak najlepszy. Dobry dyrektor tworzy inne zespoły nauczycielskie, których funkcjonowanie wynika z potrzeb i specyfiki szkoły. Trafnie dobrane zespoły zapewnić mogą uczniom, nauczycielom i szkole wszechstronny rozwój,  pomóc w codziennej pracy, umożliwić osiąganie sukcesów.

 

 

II.                SPECYFIKA  PRACY  KLAS  INTEGRACYJNYCH 

 

 

  Od wielu lat funkcjonuje w naszej oświacie tzw. szkolnictwo integracyjne. Raczkowało ponad dwadzieścia lat temu, pierwsze kroki stawiało na poziomie nauczania przedszkolnego. Dziś jest już stałym elementem naszego systemu szkolnictwa. Istnieją integracyjne przedszkola, oddziały integracyjne w szkołach ogólnodostępnych / podstawowych i gimnazjach/, działają tez całe integracyjne szkoły podstawowe i gimnazja. Klasy tego rodzaju pojawiają się też w szkolnictwie ponadgimnazjalnym – istnieje bowiem potrzeba kontynuacji  sposobu nauczania, bez którego uczniowie prowadzeni tak od pierwszych lat nauki nie byliby w stanie kontynuować swojej dalszej edukacji.

 

  Klasy integracyjne mają swoją specyfikę i ściśle określone zasady funkcjonowania:

 

  Integracja jest formą dość mocno rozpowszechnioną. Powszechność nie musi jednak równać się wysokiemu poziomowi. Poziom ten trzeba w szczególny sposób wypracować, o sukces w prowadzeniu klas integracyjnych nauczyciele muszą niezwykle mocno zadbać. Wskazać można kilka niezbędnych, sprawdzonych już warunków, które powinny być spełnione, aby do sukcesu się zbliżyć:

 

 

 

 

  Praca w klasie integracyjnej jest ogromnym wyzwaniem dla wszystkich trzech związanych z nią podmiotów: uczniów, nauczycieli i rodziców. Od wszystkich wymaga wewnętrznej zgody, zrozumienia, często przewartościowania dotychczasowego systemu wartości. Przynosić może ogromne korzyści w zakresie życia społecznego i emocjonalnego uczniów, zaszczepiać w nich może wrażliwość i tolerancję.

 

 

 

III.             ZESPOŁY  NAUCZYCIELSKIE  W  GIMNAZJALNYCH  KLASACH  INTEGRACYJNYCH

 

 

  Gimnazja integracyjne zobowiązane są przepisami prawa  oświatowego do prowadzenia zespołów nauczycielskich. Tak jak w każdej innej szkole działają tu klasowe zespoły nauczycielskie.

Dodatkowo, w zależności od potrzeby dyrektor powołuje różne inne. Specyfika takiego gimnazjum narzuca obecność zespołu charakterystycznego. Funkcjonować on może pod różnymi nazwami:

 „ Zespół nauczycielski do spraw integracji”

 „ Zespół pedagogów specjalnych”

 „ Zespół nauczycieli wspierających”  itp.

Myślę tu o zespole nauczycieli specjalistów zatrudnianych w klasach integracyjnych zgodnie z Rozporządzeniem MENiS z dnia 18.01.2005 r. W  paragrafie piątym tego rozporządzenia czytamy:

1.      w przedszkolach i szkołach , o których /.../ zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje wymagane do zajmowanego stanowiska nauczyciela w odpowiednich typach i rodzajach specjalnych przedszkoli i szkół /.../.

2.      Nauczyciele i specjaliści, o których mowa w ust. 1:

1)      Rozpoznają potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i niedostosowanych społecznie;

2)      Współorganizują zajęcia edukacyjne i pracę wychowawczą w formach integracyjnych, w szczególności:

a)      Wspólnie z nauczycielami prowadzącymi zajęcia edukacyjne wybierają lub opracowują programy /.../ nauczania,

b)      Dostosowują realizację programów /.../ nauczania, programu wychowawczego i programu profilaktyki do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych dzieci i młodzieży /.../

c)      W zależności od indywidualnych potrzeb i /.../ wspólnie z nauczycielami prowadzącymi zajęcia edukacyjne, opracowują dla każdego ucznia i realizują indywidualne programy edukacyjne określające zakres zintegrowanych działań nauczycieli i specjalistów oraz rodzaj zajęć /.../

d)     Uczestniczą w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez innych nauczycieli

3)      Prowadzą zajęcia rewalidacyjne lub zajęcia socjoterapeutyczne;

4)      Udzielają pomocy nauczycielom prowadzącym zajęcia edukacyjne w doborze metod pracy z uczniami /.../

5)      Prowadzą lub organizują różnego rodzaju formy pomocy pedagogicznej i psychologicznej dla dziecka i jego rodziny

 

Pod opieką tych właśnie nauczycieli specjalistów pozostają uczniowie posiadający orzeczenie Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej o potrzebie kształcenia specjalnego. To oni wspierają tych uczniów każdego dnia w zależności od potrzeby, wspierają nauczycieli przedmiotu w tym specyficznym rodzaju pracy. 

 

 

1.      Klasowy zespół nauczycielski

 

 - pracuje zazwyczaj pod przewodnictwem wychowawcy klasy. Jest to bardzo rozsądne rozwiązanie, gdyż wychowawca kierując pracą uczniów całej swej klasy będzie najmocniej  zainteresowany, aby zespół działał aktywnie.

  W gimnazjalnych klasach integracyjnych wychowawcami klas bardzo często bywają nauczyciele wspierający. Dyrektor decydując się na powierzenie im tej funkcji bierze pod uwagę kilka istotnych czynników;

-          spędzają oni ze swymi uczniami kilkanaście godzin tygodniowo – zdecydowanie więcej niż inni uczący nauczyciele

-          mają możliwość wnikliwej obserwacji wszystkich uczniów, codziennych spotkań z nimi

-          obecni są na większości lekcji, dzięki temu mają możliwość stałego kontaktu z większością nauczycieli przedmiotów

  Jeżeli więc nauczyciel wspierający zostaje wychowawcą klasy jemu też przypada rola przewodniczenia klasowemu zespołowi nauczycielskiemu. Rola ta nie jest łatwa. To przewodniczący zespołu  musi zadbać, aby „ jego” nauczyciele tworzyli zespół zgrany, umiejący określić wspólne cele i zgodnie działać. To, co muszą przede wszystkim, to mieć pełne przekonanie do tego co robią. Często  nauczyciel nie mający dotychczas do czynienia z obecnością w klasie uczniów posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i rzeczywiście wymagających specyficznego podejścia i stworzenia szczególnych warunków pracy, nie potrafi się w takich warunkach odnaleźć. Podstawowa jest wiara i przekonanie, że to ma sens. Tych, którzy nie do końca jeszcze znają temat,  wtajemniczyć i zarazić swoim przekonaniem powinien nauczyciel wspierający. Tylko silne i zdecydowane grono nauczycieli może skutecznie uczyć, prowadzić obraną drogą swoich uczniów,  zaszczepiać w nich pozytywne postawy.

 

 

Określić więc można dość szczegółowo  podstawowe zadania klasowych zespołów nauczycielskich:

 

Klasowy zespół działalność swą rozpoczyna wraz z rozpoczęciem nauki szkolnej we wrześniu. Przewodniczący zwołuje pierwsze posiedzenie zespołu. Spotkania w pełnym gronie odbyć powinny się min. 4 razy w roku szkolnym:

Poza tymi czterema, pozostałych spotkań nie należy wyznaczać z góry. Życie samo podpowie, czy istnieje potrzeba rozmowy, podjęcia decyzji, udzielenia komuś rady, czy pomocy. Przewodniczący zaś na co dzień tak koordynuje działania, żeby bieżące problemy rozwiązywane były w gronie tych, którzy mogą im zaradzić. Nie zawsze bowiem pojawiająca się sprawa dotyczy wszystkich nauczycieli. Może dotyczyć np. specjalistów od przedmiotów ścisłych, artystycznych, lub problem pojawia się u jednego nauczyciela, ale  wymaga interwencji psychologa, pedagoga itp.

Najtrudniej zwołać spotkania w pełnym składzie. Nauczyciele mają zróżnicowany plan zajęć, nigdy nie trafia się sytuacja, aby wszyscy mieli czas wolny o tej samej porze. Jedni muszą zaczekać na innych. Przewodniczący powinien tak zaplanować, aby tymi oczekującymi nie zawsze byli ci sami. A nauczyciele muszą okazać dużo dobrej woli, bez której zresztą żadne wspólne przedsięwzięcie się nie uda.

  Poprowadzenie samego spotkania wymaga też nie lada mistrzostwa. Każdy nauczyciel jest inny, nie zawsze to, co razem proponujemy dla dzieci będzie „ wygodne „ dla każdego nauczyciela. Często musimy długo przekonywać, aby przeforsować jakieś nowe, niespotykane rozwiązanie. Czasami też, gdy chcemy wycofać się z pewnych działań, bo nie są korzystne dla klasy, a sprzyjał im na przykład jeden z nauczycieli – może on odebrać to jak krytykę swojego sposobu postępowania. Przewodniczący nie ma innego wyjścia, jak tylko używać bardzo konkretnych argumentów, pokierować przebiegiem spotkania w taki sposób, aby nikt nie miał powodu poczuć się urażony i aby wszyscy wyszli z przekonaniem, że to co ustalili i zaplanowali jest na pewno dobre i słuszne.

 

 

  Pierwsze spotkanie na początku roku szkolnego to spotkanie całego grona. Jest ono decydujące o całorocznej pracy. Wspólne, rozsądne ustalenia mogą bardzo ułatwić pracę w klasie i pozwolić na osiągnięcie sukcesów zarówno przez uczniów jak i nauczycieli.

 

  Co zatem na pierwszym spotkaniu powinno się pojawić :

 

  Zawarte pomiędzy nauczycielami ustalenia powinny zaowocować bardzo efektywną pracą. Oczywiście nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkiego, z czym spotkamy się każdego dnia. Zaskakują nas dzieci, pojawiają się nowe okoliczności, wyłaniają się nowe problemy. Przewodniczący zespołu powinien stale czuwać, być w stałym kontakcie ze swymi nauczycielami. Oni właśnie zgłoszą zauważone przez siebie niepokojące zachowania, czy postawy dzieci. Możliwa będzie szybka reakcja, zespół lub jego część zaangażuje się do pomocy wychowawcy. W trakcie roku przekażą oni też mnóstwo własnych spostrzeżeń, znajdą nowe możliwe rozwiązania, pomysły do pracy. Dobrze działający zespół zatroszczy się o to, aby jedni drugim przekazywali własne pomysły – chodzi przecież o to, abyśmy razem dokonali czegoś, z czego będą dumni uczniowie, rodzice i my sami.  Wychowawca powinien zadbać też o to, aby wszystkie docierające do niego nowe informacje ze strony uczniów, czy rodziców / jeżeli oczywiście nie są adresowane wyłącznie do niego/ docierały do pozostałych nauczycieli.

 

 

  Drugie spotkanie. Bardzo ważne są sprawne kroki zespołu przed śródroczną klasyfikacją. Zastanawiamy się , czy proponowane oceny semestralne są w pełni odzwierciedlaniem posiadanej przez uczniów z orzeczeniami wiedzy, nabytych umiejętności i czy uwzględniają ich wkład pracy / dotyczy głównie przedmiotów tzw. artystycznych /.  Przewodniczący zespołu / a przyjmujemy, że jest nim wychowawca / zasięga też opinii nauczycieli uczących w klasie na temat proponowanych ocen z zachowania. Zapadają wspólne, konkretne decyzje. Daje to możliwość uniknięcia długich debat i dyskusji na posiedzeniu plenarnym.

 

  Trzecie spotkanie całego grona możemy zorganizować na początku drugiego semestru. Jest to moment, kiedy mamy pewne podstawy / wyniki pomiaru dydaktycznego / do podsumowania efektów naszej pracy. Mamy już sporo informacji od rodziców, znamy też zazwyczaj zdanie uczniów na temat tego, co pomaga, a co utrudnia im pracę i funkcjonowanie w szkole. Na tym spotkaniu nauczyciele:

 

  Czwarte spotkanie, to przed zakończeniem roku szkolnego ma na celu podsumowanie podjętych działań. Tak jak przed końcem pierwszego semestru, również w pełnym składzie:

 

 

                                      2. Zespół nauczycieli wspierających

 

- jest zespołem nauczycielskim, bez którego nie może się obejść żadna szanująca się szkoła integracyjna. Nauczyciele wspierający są w takiej szkole nieodzownym elementem integracji. To oni czuwają, aby interesy ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego były chronione, oni wskazują dyrektorowi jakie należy wprowadzić zmiany, aby ci uczniowie  mieli w pełni szansę korzystać z oferty szkoły, oni wspierają nauczycieli przedmiotów w doborze najodpowiedniejszych metod pracy na lekcji, oni powinni być ogromną podporą dla uczniów i dla rodziców, oni wreszcie w szczególny sposób wpajają we wszystkich uczniów potrzebę dostrzegania  i poszanowania praw każdego człowieka, pokazują jak uczyć się wrażliwości i tolerancji.

 

  Zespół nauczycieli wspierających tworzą wszyscy  nauczyciele wspierający pracujący w klasach integracyjnych szkoły. Ze swego grona wybierają osobę, która ma przewodniczyć całemu zespołowi, dyrektor szkoły na wiosek grona powierza wybranej osobie tę funkcję.

  Spotkania zespołu nie są związane z kalendarzem roku szkolnego, tak jak w przypadku klasowych zespołów nauczycielskich. Na pewno konieczne jest pierwsze, organizacyjne na początku roku szkolnego. Nauczyciele ustalają według jakich zasad będą działać, jak przekazywać sobie informacje, w jaki sposób i z jaką częstotliwością zwoływać swoje spotkania.

 

  Na pierwszym zebraniu pedagodzy wspierający powinni dokonać analizy sytuacji w klasach w bieżącym roku szkolnym. To tutaj jest pora i miejsce, aby dokładnie omówić, z  jakimi uczniami będziemy pracować. Nauczyciele poszczególnych klas krótko charakteryzują problemy i dysfunkcje ich uczniów posiadających orzeczenia / oczywiście w takim zakresie, w jakim mają przyzwolenie rodziców tych dzieci/, ustalają, czy podobne do siebie przypadki pojawiają się w różnych klasach. Jest to przydatne, gdyż wtedy można wymieniać się podręcznikami, jeśli praca z uczniem wymaga zastosowania innego niż reszta klasy, wymieniać się pomocami dydaktycznymi, przekazywać doświadczenia i wskazówki.  Nauczyciele nawzajem wymieniają się pomocami /np. nauczyciel z klasy programowo wyższej wypożycza podręczniki i pomoce nauczycielowi z klasy programowo niższej/.

  To na tym spotkaniu nauczyciele decydują, czy przypadek dysfunkcji ucznia, z którym w swojej praktyce nie mieli wcale, albo mieli niewiele do czynienia jest im na tyle obcy, że potrzebują w tym zakresie dodatkowych informacji od fachowców. Przewodniczący zgłasza taką potrzebę dyrektorowi szkoły, a ten w miarę możliwości organizuje odpowiednie szkolenia.

  Zespół zastanawia się też na ile i w jakich sytuacjach będzie potrzebował stałego wsparcia ze strony innych specjalistów zatrudnionych w szkole / myślę tu o pomocy pedagoga szkolnego, psychologa, logopedy, rehabilitanta, socjoterapeuty i innych/. Jeśli istnieje taka potrzeba specjaliści ci zapraszani są na spotkania zespołu.

  Nauczyciele wspierający zastanawiają się też, czy z ich strony istnieje potrzeba zgłoszenia jakichś propozycji, czy wniosków do omówienia na plenarnym posiedzeniu Rady Pedagogicznej. Jeżeli takowe są, przewodniczący odnotowuje i przedstawiana na najbliższym posiedzeniu rady.

 

Zespół pracuje aktywnie przez cały rok szkolny, spotkania zwoływane są na bieżąco w miarę potrzeb. W miarę potrzeb też zaprasza się specjalistów, lub konsultuje pewne sprawy z innymi pracownikami szkoły. Przewodniczący na koniec roku zdaje sprawozdanie z pracy zespołu.

 

Obszary, którymi powinni zajmować się nauczyciele wspierający zebrani w zespole to:

 

  Zarówno działalność klasowych zespołów nauczycielskich, jak i zespołów nauczycieli wspierających może przynieść ogromnie dużo korzyści: przede wszystkim dla uczniów, dla samych nauczycieli, a także dla rodziców.

 

Do działania w zespołach można zachęcać, ktoś kto pozna zalety tej formy pracy, raczej nigdy już z niej nie zrezygnuje.

                                                              

                                                                                         Opracowała

                                                                    

                                                                            EWA GRZECHNIK

Bibliografia:

 

  1. Rozporządzenie MEN z 21.05.2001r.
  2. Rozporządzenie MENiS z 18.01.2005r.