SŁUCH FONEMATYCZNY

 

U podstaw poprawnego odbioru mowy leżą skomplikowane czynniki i mechanizmy.
Należą do nich:

  1. słuch fizjologiczny;
  2. słuch fonematyczny;
  3. słuchowa pamięć werbalna;
  4. umiejętność kojarzenia wzorców słuchowych wyrazów z odpowiednimi desygnatami;
  5. umiejętność rozszyfrowywania związków syntaktycznych występujących między wyrazami w zdaniu.

Słuch fonematyczny jest jednym z bardzo ważnych elementów czynności rozumienia mowy.

Termin słuch fonematyczny oznacza przystosowanie układu słuchowego do odbioru specyficznych właściwości fonematycznych danego języka co umożliwia różnicowanie dźwięków mowy czyli zdolność do analizy i syntezy. Dzięki słuchowi fonematycznemu możemy różnicować i identyfikować fonemy, a co z tego wynika jeden wyraz możemy odróżnić od innych o odmiennym znaczeniu.

Według B. Rocławskiego słuch fonemowy jest to zdolność kwalifikowania wyróżnionych w potoku mowy głosek do określonych fonologicznie zdeterminowanych klas głosek, czyli fonemów. Zaburzenia słuchu fonemowego mogą być spowodowane brakiem tej umiejętności lub zakłóceniem w kwalifikowaniu jakichś głosek.

Podstawową jednostką w ciągu wypowiedzi jest głoska. Posiada ona wiele cech akustycznych. Niektóre z nich mają szczególne znaczenie dla identyfikacji danego fonemu. Określa się je jako cechy dystynktywne. W języku polskim wyróżnia się podstawowe cechy dystynktywne: ustność - nosowość, dźwięczność - bezdźwięczność, miejsce artykulacji i stopień zbliżenia narządów mowy.

W przypadku zaburzenia słuchu fonematycznego pojawiają się problemy z różnicowaniem dźwięków mowy, utrudniona jest analiza i synteza słuchowa wyrazów co w przypadku dzieci jest źródłem trudności w nauce pisania i czytania.

Na podstawie badań stwierdzono, że słuch fonematyczny nie jest właściwością wrodzoną, ale kształtuje się w ontogenezie w okresie dzieciństwa pod wpływem stymulacji językowej przez dorosłych. Słuch fonemowy zaczyna funkcjonować już w trzecim kwartale życia dziecka. Dziecko dwuletnie potrafi poprawnie kwalifikować do odpowiednich klas prawie wszystkie wymówione głoski. W dalszym okresie życia pojawia się pełna automatyzacja funkcjonowania słuch fonemowego.

Słuch fonetyczny jest już dobrze wykształcony u dzieci 5-letnich. Słuch fonetyczny lepiej funkcjonuje u dziewczynek niż u chłopców, u których częściej stwierdza się różnego rodzaju zaburzenia mowy.

Od stanu słuchu fonetycznego zależy powodzenie w usuwaniu takich wad wymowy , jak: seplenienie, reranie, palatalizowanie, nosowanie.

Na stan słuchu fonemowego mają wpływ ćwiczenia ortofoniczne i muzyczne.

Opracowanie: Magdalena Tomicka