ETAPY KSZTAŁTOWANIA SIĘ MOWY DZIECKA

 

Bardzo często w trakcie rozmów z rodzicami oraz nauczycielami jestem pytana o to w jaki sposób kształtuje się mowa dzieci, na co dorośli powinni zwrócić szczególną uwagę, co powinno ich zaniepokoić.
Wychodząc naprzeciw tym potrzebom postanowiłam przedstawić etapy kształtowania się mowy dzieci wg L. Kaczmarka.

0. Etap przygotowawczy ( 3 -9 miesiąc życia płodowego).

Kształtują się wówczas zawiązki narządów mowy. Na przykład:

1. Okres melodii ( 0 - 1 rok życia).

Dziecko w tym okresie nawiązuje kontakt z matką. Wydaje z siebie różne dźwięki krzyk, płacz, dźwięki artykulacyjne, onomatopeiczne. Pojawia się głużenie i gaworzenie. Pod koniec tego etapu dziecko wypowiada kilka samogłosek - a,e,i oraz spółgłosek - m, b, n, t, d, j.

2. Okres wyrazu ( od 1 do 2 roku życia ).

Wypowiedź dziecka w tym okresie to fragmenty wyrazów, całe wyrazy, onomatopeje lub kilka wyrazów bez zastosowania reguł gramatycznych. O znaczeniu wypowiedzi decyduje prozodia ( akcent, prozodia ). Dziecko wymawia : samogłoski ustne - i, y, e, a, o, u oraz kilka spółgłosek - p, b, p', m, t, d, ń, ś , k'. Charakterystyczne jest upraszczanie grup spółgłoskowych a także pomijanie spółgłosek na początku oraz końcu wyrazów.

3. Okres zdania ( 2- 3 rok życia dziecka ).

Dziecko wymawia już wszystkie samogłoski i spółgłoski p, b, p', b', m, m', f, w, f', w', ś, ć, dź, ń, k, g, k', g', ch, t, d, n, z, l, l', ł, j. Niekiedy pojawiają się przedniojęzykowe - s, z, c, dz, a nawet dziąsłowe sz, ż, cz, dż. Dziecko nadal upraszcza grupy spółgłoskowe na początku i na końcu wyrazów.

4. Okres swoistej mowy dziecięcej ( 3 - 7 rok życia ).

W tym okresie dziecko opanowuje umiejętność wymawiania wszystkich głosek języka polskiego. Utrwalone zostają głoski przedniojęzykowo - zębowe - s, z, c, dz; przedniojęzykowo - dziąsłowe - sz, ż, cz, dż; środkowojęzykowo- prepalatalne - ś, ź, ć, dź. W niektórych wypadkach zostaje pod koniec 4 roku życia zostaje opanowana głoska - r.

5. Okres opanowania podstaw języka ( 7 -10 rok życia).

Dziecko wymawia pełny zasób fonetyczny języka polskiego. Wzbogaca się jego zasób słownikowy. Udoskonala się także system fleksyjny i składniowy oraz struktury gramatyczne.

W taki sposób kształtuje się typowy rozwój mowy dziecka. Trzeba jednak mieć świadomość różnic indywidualnych i zindywidualizowanego tempa rozwoju mowy u różnych dzieci.

Opracowanie: Magdalena Tomicka
Wykorzystałam pracę : Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin 1977.