SZKOŁA PODSTAWOWA NR 236

Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI

IM. CHOR. J. PACZKOWSKIEGO

WARSZAWA, UL ELEKCYJNA 21/23

 

 

 

ZAŁOŻENIA INTEGRACJI

 

 

 

 

 

 

 

 

rada pedagogiczna szkoleniowa przeprowadzona
w dniu 25 listopada 2003 r.

przez Magdalenę Matulewską i Ewę Zarachowicz

 

 

 

 


PROBLEMATYKA INTEGRACJI

 

I.                   Wstęp

Wychowanie i nauczanie integracyjne stanowi formę edukacji dzieci niepełnosprawnych razem z dziećmi zdrowym.

 

„Integracja, czyli włączanie polega na tworzeniu takiego rozwoju środowisk edukacyjnych, w których dzieci o zróżnicowanych możliwościach i tempie uczenia się znajdą właściwe warunki rozwoju. Samo stwierdzenie „włączanie” oznacza, że mamy do czynienia po prostu z dziećmi i wszystkie mają prawo do uczenia się”. (Bogucka J. 1997).

 

Włączanie ucznia dotkniętego niepełnosprawnością do procesu nauczania i wychowania budzi nadzieję na wszechstronny, najpełniejszy rozwój dziecka, uczy społecznych zachowań, ułatwia adaptację w społeczeństwie dzieci zdrowych.

 

II.                Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

1.      Dzieci mające trudności w nauce.

2.      Dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi i w zachowaniu (zespół ADHD).

3.      Dzieci niepełnosprawne fizycznie, sensorycznie i umysłowo.

 

III.             Problemy i trudności integracji

1.      Organizacja zajęć:

v     Trudno przygotować zajęcia w sposób interesujący dla wszystkich dzieci, z uwzględnieniem większej chłonności dzieci zdrowych, zwracając jednocześnie uwagę na to, by nie przeciążać dzieci niepełnosprawnych.

v     Diagnostyka naukowa często nie udziela natychmiastowej pomocy. Konieczne jest poszerzanie oferty pomocy i materiałów pomocniczych.

v     Potrzebne są metody specjalne opracowane dla klas integracyjnych:

-         prace projektowe z uwzględnieniem różnorodnego charakteru pracy partnerskiej i grupowej, metod i materiałów do pracy w formie otwartej i samodzielnej, wewnętrznego zróżnicowania i indywidualizacji, nauki wzrokowej, materiałów specjalno - pedagogicznych dostosowanych do różnych rodzajów niepełnosprawności, współpraca w ramach dualnego systemu nauczycielskiego.

2.      Dzieci z orzeczeniem do kształcenia w szkole integracyjnej:

v     Uczniowie sprawiający kłopoty wychowawcze są trudni w integrowaniu, często zakłócają przebieg lekcji, co występuje również w szkole masowej.

v     Dzieci nieśmiałe bywają ignorowane, często traktowane są jak dzieci upośledzone umysłowo.

v     Często dzieci upośledzone tworzą odizolowane grupy.

v     Dzieci z niepełnosprawnością fizyczną łatwiej się integrują niż dzieci z upośledzeniem umysłowym, ich integracja wymaga od nauczycieli dużej cierpliwości.

3.      Współpraca nauczycieli:

v     Trudno jest porozumieć się co do wyboru materiału na lekcji – dzieci wyczuwają rozbieżności.

v     Metody prowadzenia zajęć obydwu nauczycieli powinny być zbliżone, lekcja powinna być wspólnie zaplanowana lub przygotowana.

v     Nauczyciele powinni ze sobą współdziałać i nawzajem się wspierać. Powinni się najpierw dokładnie poznać i wzajemnie starać wykluczać błędy we wspólnych działaniach.

v     Często może się zdarzyć, że jeden z nauczycieli będzie przejmował inicjatywę.

 

IV.              Zadania nauczyciela i pedagoga wspierającego

Najskuteczniejszą formą pomocy specjalnej umożliwiającej uczniom niepełnosprawnym maksymalną integrację społeczną jest indywidualizowanie pracy dydaktyczno – wychowawczej.

 

Nauczyciel przedmiotowy i pedagog wspierający w organizacji zajęć edukacyjnych w klasie integracyjnej muszą uwzględniać indywidualne zainteresowania i uzdolnienia ucznia, tj.:

v     obniżyć próg wymagań dzieciom, którym nauka sprawia trudności, zapewniając jednocześnie wysoki poziom nauczania dzieciom zdolnym;

v     realizować wspólne treści z zakresu programu nauczania, ale różnicować: tempo, organizację klasy, dostosowywanie programu.

 

Aby nauczanie zaspokajało potrzeby wszystkich uczniów, działania pedagogów muszą być zaplanowane wspólnie. Role obu nauczycieli mogą być wymienne, a ich działania powinny się uzupełniać.

 

Nie można mówić o przypisaniu pedagoga wspierającego tylko do uczniów niepełnosprawnych oraz pełnienia roli czysto usługowej w stosunku do nauczyciela prowadzącego zajęcia. Nie może on ograniczać się tylko do pracy nad powierzonymi mu uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

 

Klasa integracyjna traktowana powinna być jako jedna grupa pracująca w oparciu o jeden i ten sam program nauczania i wychowania. Jednak ze względu na zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów program ten powinien być modyfikowany pod względem treści i metod i dostosowany do możliwości i potrzeb uczenia się dzieci.

 

 

ZADANIA PEDAGOGÓW WSPIERAJĄCYCH

 

I.                   Praca dydaktyczna

 

1.       Pedagog wspierający jest zobowiązany dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb ucznia, u którego stwierdzono trudności w uczeniu się, w tym specyficzne trudności uniemożliwiające sprostanie tym wymaganiom na podstawie zaleceń zawartych w orzeczeniu poradni psychologiczno – pedagogicznej lub innej specjalistycznej poradni.

 

Przez zindywidualizowany proces nauczania należy rozumieć „... taką pracę nauczyciela, która umożliwi uczniom zdobycie wiedzy i umiejętności na miarę ich możliwości i pozwoli na uzyskanie promocji do klasy wyższej”.

 

2.       W pracy z dziećmi niepełnosprawnymi pedagog wspierający i pedagog ogólny powinni:

v     stosować zasadę stopniowania trudności,

v     włączać dzieci do prac grupowych tak, aby każde dziecko miało w niej swój wkład,

v     aktywizować dziecko do jak najpełniejszego udziału w lekcji,

v     zapewnić pomoc uczniom niepełnosprawnym w zakresie umożliwiającym im przeżycie sukcesu,

v     stosować zasadę nagradzania w celu wzmocnienia pozytywnego, wzbudzenia aktywności i motywacji do nauki,

v     zapewnić miłą i przyjazną atmosferę na zajęciach; „klimat emocjonalny, jaki towarzyszy uczeniu jest bardzo istotny – dziecko szczęśliwe łatwiej się uczy” – jest to podstawowa idea integracji,

 

3.       Pedagog wspierający ustala wymagania edukacyjne dla każdego dziecka z grupy integracyjnej, stosownie do jego możliwości i potrzeb.

 

4.       Pedagog wspierający odpowiada za dobór treści programowych i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi:

v     ustala ramowy program nauczania dla dzieci posiadających pisemne orzeczenia poradni psychologiczno – pedagogicznej, zawierający podstawowe wymogi edukacyjne z poszczególnych przedmiotów nauczania,

v     przygotowuje zmodyfikowane sprawdziany i karty pracy dla uczniów o obniżonych wymaganiach edukacyjnych.

 

5.       Pedagog wspierający prowadzi dokumentację każdego dziecka niepełnosprawnego, która obejmuje:

v     orzeczenia do kształcenia specjalnego (do wglądu u pedagoga szkolnego),

v     ogólne założenia do pracy terapeutyczno – rewalidacyjnej opracowane indywidualnie dla każdego dziecka niepełnosprawnego,

v     opinie, oceny opisowe będące załącznikami do oceny semestralnej i końcoworocznej.

 

II.                Podnoszenie jakości pracy szkoły

 

1.      Posiadanie rozległej wiedzy na temat rodzajów i form niepełnosprawności oraz optymalnych sposobów i metod pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

 

2.      Podnoszenie kwalifikacji poprzez różnego rodzaju kursy, konferencje, zebrania oraz lekturę publikacji z zakresu kształcenia integracyjnego.

 

3.      Organizowanie współpracy nauczycieli dla uzgodnienia sposobów realizacji programów nauczania, a także metod i sposobów prowadzenia rewalidacji.

 

4.      Organizowanie wewnątrzszkolnego i międzyszkolnego doskonalenia zawodowego oraz doradztwa metodycznego dla początkujących nauczycieli.

 

5.      Opiniowanie przygotowywanych w szkole autorskich, innowacyjnych i eksperymentalnych programów nauczania.

 

III.             Współpraca z rodzicami

 

1.      Przekazywanie informacji dotyczących postępów w rozwoju dziecka, a także informowanie o pojawiających się trudnościach w nauce oraz o zaburzeniach zachowania.

 

2.      Udzielanie fachowych wskazówek dotyczących pomocy specjalnej i metod pracy z dzieckiem w domu.

 

3.      Kształtowanie właściwych postaw wobec dziecka służących jego pełnej akceptacji.

 

4.      Włączanie rodziców do współdziałania ze szkołą, specjalistyczną poradnią; aktywizowanie do udziału wraz z dzieckiem w szkolnym uroczystościach, wycieczkach, imprezach klasowych.

 

IV.              Praca wychowawcza

 

1.      Pedagog wspierający pełni funkcję wychowawcy klasy integracyjnej. Do jego zadań należy:

v     dokładne poznanie każdego ucznia,

v     zintegrowanie zespołu klasowego,

v     nauczenie dzieci tolerancji, wzajemnej pomocy,

v     wypracowanie atmosfery życzliwości i akceptacji dzieci niepełnosprawnych przez uczniów zdrowych.

 

Pedagog wspierający otrzymuje pomoc ze strony innych specjalistów zatrudnionych w szkole: pedagoga szkolnego, psychologa, socjoterapeuty w sytuacjach, gdy niezbędna jest dodatkowa opieka nad dzieckiem sprawiającym szczególne trudności. Specjalista może wówczas uczestniczyć w zajęciach lekcyjnych jako opiekun wskazanego ucznia.

 

Pedagog wspierający ma prawo wyłączyć ucznia niepełnosprawnego z pracy w klasie jeżeli stwierdzi, że indywidualna nauka będzie efektywniejsza, a czas przeznaczony na rozwiązywanie problemów edukacyjnych lepiej wykorzystany.

 

OCENIANIE I KLASYFIKOWANIE UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH W SZKOLE INTEGRACYJNEJ

 

Ocenianie osiągnięć edukacyjnych każdego ucznia polega, zgodnie z § 2 ust. 1, Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych[1], na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej i realizowanych w szkole programów nauczania, uwzględniających tę podstawę, oraz formułowaniu oceny. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia, ocenianie wewnątrzszkolne ma na celu:

 

v     informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i czynionych postępach,

v     pomoc uczniowi w samodzielnym planowaniu jego rozwoju,

v     motywowanie ucznia do dalszej pracy,

v     dostarczenie rodzicom lub opiekunom i nauczycielom informacji o postępach, trudnościach w nauce oraz specjalnych uzdolnieniach,

v     umożliwienie nauczycielom doskonalenia organizacji i metod pracy dydaktyczno – wychowawczej.

 

W odniesieniu do uczniów niepełnosprawnych, wymienione wyżej cele należy
w odpowiedni sposób zmodyfikować. Do najważniejszych zadań nauczycieli oceniających ucznia niepełnosprawnego należy:

 

v     udzielanie pomocy dziecku w celu jak najpełniejszego rozwoju jego psychofizycznych możliwości – modyfikowanie programu nauczania do potrzeb i możliwości każdego ucznia w zakresie treści i metod oraz tempa uczenia się poszczególnych dzieci,

v     motywowanie ucznia do dalszej pracy (nagradzanie najmniejszych sukcesów, stosowanie zasady stopniowania trudności w celu umożliwienia mu uzyskania pozytywnej oceny),

v     systematyczne informowanie rodziców o postępach w nauce i pojawiających się trudnościach w celu ustalenia wspólnych oddziaływań na ucznia.

 

Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia, szczegółowe zasady oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia.

 

Na początku roku szkolnego nauczyciele mają obowiązek poinformować uczniów oraz ich rodziców o wymaganiach edukacyjnych wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania oraz o sposobach sprawdzania poziomu wiadomości ucznia (­§ 4 ust. 1 i 2).

 

O wymaganiach edukacyjnych i ocenianiu dzieci niepełnosprawnych informuje rodziców pedagog specjalny – wychowawca klasy. [2]

 

Na podstawie zaleceń zawartych w orzeczeniu poradni psychologiczno – pedagogicznej lub innej specjalistycznej poradni, nauczyciel jest zobowiązany „dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb ucznia, u którego stwierdzono trudności w uczeniu się, w tym specyficzne trudności, uniemożliwiające sprostanie tym wymaganiom.” (§ 6 ust. 1).

 

Za dobór treści programowych i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi
w ramach klas integracyjnych odpowiadają nauczyciele – pedagodzy specjalni. Oni też ustalają wymagania edukacyjne dla każdego dziecka z grupy integracyjnej, stosownie do jego możliwości i potrzeb.[3]

 

Ocenę z poszczególnych przedmiotów nauczania dla ucznia niepełnosprawnego ustala nauczyciel prowadzący po zasięgnięciu opinii nauczyciela współorganizującego kształcenie integracyjne (§ 10 ust. 3).

 

Ustalając ocenę z przedmiotów artystycznych i wychowania fizycznego, należy uwzględnić wkład pracy dziecka, jego zaangażowanie, uczestnictwo w zajęciach
(§ 6 ust. 2 rozporządzenia).

 

Klasyfikowanie śródroczne i końcowe polega na podsumowaniu osiągnięć edukacyjnych ucznia z obowiązkowych przedmiotów nauczania i ustaleniu ocen klasyfikacyjnych według skali określonej w statucie szkoły oraz oceny z zachowania (§ 9 ust. 1 rozporządzenia).

 

Pedagodzy specjalni są zobowiązani do sporządzenia oceny opisowej osiągnięć edukacyjnych uczniów specjalnej troski za I i II semestr w danym roku szkolnym. Ocena opisowa zostaje załączona do arkusza ocen ucznia.

 

Jeżeli w wyniku klasyfikacji śródrocznej stwierdzono, że uczeń nie spełnia wymagań edukacyjnych zawartych w podstawie programowej, szkoła powinna stworzyć warunki umożliwiające wyrównanie braków (§ 13 rozporządzenia).

 

Każdy uczeń, po zakończeniu danej klasy otrzymuje świadectwo z ocenami końcoworocznymi z poszczególnych przedmiotów nauczania. Dodatkowo, dla uczniów niepełnosprawnych, pedagog – specjalista sporządza ocenę opisową, która stanowi załącznik do dokumentacji ucznia.[4]

 

Na świadectwie ucznia z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim
i zakwalifikowanego do kształcenia specjalnego umieszcza się, na pierwszej stronie, przed określeniem miejscowości i daty wystawienia świadectwa, adnotację: „uczeń realizował program klasy specjalnej”.[5]

 

Jeżeli uczeń realizował zmodyfikowany program dostosowany do indywidualnych możliwości, na świadectwie promocyjnym umieszcza się adnotację: „uczeń realizował zmodyfikowany program zgodnie z orzeczeniem poradni psychologiczno – pedagogicznej.”[6]

 

Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym nie otrzymują świadectw szkolnych promocyjnych. Uczniom tym wydaje się zaświadczenia potwierdzające uzyskanie lub nie uzyskanie promocji do klasy programowo wyższej.[7]

 


SZCZEGÓŁOWE ZASADY WEWNĄTRZSZKOLNEGO
OCENIANIA UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH

 

1.      Za opanowanie treści zawartych w wymaganiach podstawowych uczeń otrzymuje ocenę dobrą.

2.      Za opanowanie treści wykraczających poza poziom podstawowy uczeń otrzymuje ocenę bardzo dobrą lub celującą.

3.      Jeżeli poziom wiedzy ucznia jest niższy niż podstawowy, otrzymuje on ocenę dostateczną lub dopuszczającą (w zależności od charakteru i zakresu niedostatków w osiągnięciach ucznia).

 

4.      Jeżeli uczeń wykazuje problemy w opanowaniu wymagań podstawowych z przyczyn niezawinionych przez siebie, np.: inteligencja poniżej przeciętnej, zaniedbanie środowiskowe, ale posiada minimum wiedzy i umiejętności dla danego poziomu edukacji, stara się uczestniczyć w procesie nauczania, to zasługuje na ocenę dostateczną.

5.      W przypadku uczniów niesamodzielnych, wymagających stałej pomocy ze strony nauczyciela, wykazujących fragmentaryczną wiedzę i niski poziom umiejętności wystawia się ocenę dopuszczającą, która pozwala im kontynuować naukę w kolejnych etapach edukacji.

6.      Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie opanował wiadomości i umiejętności określonych podstawą programową przedmiotów w danej klasie. Nie jest w stanie wykonać zadań o elementarnym stopniu trudności, nawet z pomocą nauczyciela. Jego braki w wiadomościach i umiejętnościach są przyczyną niepowodzeń w takim stopniu, iż uniemożliwiają mu dalszą edukację.

 

Wymagania zdefiniowane w ten sposób nie ograniczają nauczyciela w jego decyzjach dydaktycznych.

 

7.      W szczególnych przypadkach, przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z dysfunkcji ucznia, może on być nagrodzony za wkład pracy oceną wyższą o jeden stopień niż wynika to z ogólnie przyjętych kryteriów oceniania.

8.      Za sprawdzian uwzględniający ten sam zakres materiału, ale przygotowany w zmienionej formie uczeń może otrzymać ocenę dobrą lub bardzo dobrą.

9.      Pedagog wspierający dokonuje oceny osiągnięć edukacyjnych uczniów z upośledzeniem umysłowym.

10. Pedagog wspierający ma prawo sprawdzić i ocenić na lekcji wiedzę ucznia z dysfunkcjami w formie ustnej lub pisemnej zgodnie z zaleceniami poradni psychologiczno – pedagogicznej.

 

11. Przy wystawianiu oceny z zachowania należy uwzględnić stwierdzone przez specjalistów zaburzenia emocjonalne dziecka. Jeżeli uczeń przestrzega norm społecznych: zachowuje właściwy stosunek do pracowników szkoły, stosuje zwroty grzecznościowe, nie popada w konflikty z rówieśnikami, jest kulturalny i ma właściwy stosunek do obowiązków szkolnych – może być nagrodzony oceną dobrą z zachowania. Jeżeli uczeń nie spełnia tych podstawowych wymogów wystawia się ocenę poprawną, a w skrajnych przypadkach nieodpowiednią.



[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych, Dz. U. nr 29, poz. 323.

 

[2] Wewnątrzszkolny System Oceniania w Szkole Podstawowej nr 236 w Warszawie.

[3] Patrz: tamże.

[4] Por. § 3 ust. 1 rozporządzenia  Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 stycznia 2000 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności, Dz. U. nr 6, poz. 73.

[5] Pkt 7 załącznika nr 1 do rozporządzenia wymienionego w przypisie 4.

[6] Patrz: przypis 2.

[7]Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół, Dz. U. nr 61, poz. 624, § 3 ust. 1.